Srebrny kieliszek / cebrzyk z figurką koguta – projekt przypisywany Edwardowi Kierszkowskiemu, lata 60. XX w.

 

Kolekcjonerski srebrny kieliszek (cebrzyk) powstały w latach 60. XX wieku w warszawskiej Spółdzielni Pracy Rękodzieła Artystycznego „ORNO”. Wyjątkowy przykład polskiego Mid-Century Modern i wzornictwa spływającego z nurtu powojennego folkloryzmu (Cepelia). Unikatowa forma naczynia nawiązuje do tradycyjnego ludowego cybryka czerpakowego z dekoracyjnymi taśmami przy krawędzi i podstawie. Uchwyt w postaci dynamicznie ujętej, wysoce zsyntetyzowanej figurki koguta (lub kurki) opierającej się o ściankę naczynia, stanowi wyrazisty wyróżnik plastyczny. Na podstawie widocznych analogii formalnych do biżuterii zoomorficznej prezentowanej m.in. na wystawie „Obywatelka Cepelia” w Muzeum Narodowym w Krakowie, projekt konstrukcji i uchwytu przypisywany jest Edwardowi Kierszkowskiemu.

Rys artystyczno-historyczny

W polskim powojennym designie lat 60. Spółdzielnia „ORNO” zajmowała miejsce szczególne. Była przestrzenią, w której nowoczesny indywidualizm formy spotykał się z mistrzowskim rzemiosłem i głębokim szacunkiem dla rodzimej tradycji materialnej. Prezentowany srebrny kieliszek – przypominający formą miniaturowy, ludowy cebrzyk – to zachwycająca synteza cech polskiego designu doby Mid-Century Modern oraz artystycznego przetworzenia motywów ludowych.

Korpus naczynia, uformowany na wzór tradycyjnych drewnianych czerpaków opasanych obręczami, charakteryzuje się lekko zbieżną ku górze cylindryczną linią, ujętą przy krawędzi i podstawie profilowanymi pasami ze srebra. Prawdziwym i najbardziej zmysłowym akcentem rzeźbiarskim tego obiektu jest jednak jego uchwyt. Został on ukształtowany w postaci filigranowej, ekspresyjnej figurki koguta (lub stylizowanej kurki), która z wdziękiem wspina się po ściance kieliszka, zapierając się o nią nóżkami i tworząc naturalną, wygodną dla dłoni przestrzeń uchwytu.

Forma ptaka została poddana pełnej nowoczesnej syntezie: wypukłe, repusersko wybijane oczko oraz charakterystyczny, zrytmizowany grzebień wykończony trzema wypustkami stanowią rozpoznawalny kod plastyczny Edwarda Kierszkowskiego – wybitnego projektanta ORNO. Bliźniacze ujęcie tego motywu zoomorficznego można odnaleźć w modułowych bransoletach artysty z tego okresu (prezentowanych m.in. w zbiorach muzealnych oraz na przekrojowej wystawie „Obywatelka Cepelia” w Muzeum Narodowym w Krakowie).

To obiektywnie rzadki na rynku antykwarycznym przykład ornowskiej galanterii stołowej, stanowiący doskonałe połączenie użytkowej funkcjonalności ze szlachetną, miniaturową rzeźbą.

Specyfikacja techniczna i stan zachowania

• Wytwórnia: Spółdzielnia Pracy Rękodzieła Artystycznego „ORNO”, Warszawa

• Projekt (atrybucja): Przypisywany Edwardowi Kierszkowskiemu

• Czas powstania: Lata 60. XX w. (ok. 1963–1969)

• Materiał: Srebro próby 3 (800)

• Waga: 71,5 g

• Wymiary:

  • Wysokość całkowita (z uchwytem): 7,5 cm

  • Wysokość samego kubeczka: 4,1 cm

  • Długość całkowita (z uchwytem): 8,0 cm

  • Średnica krawędzi górnej: 4,9 cm

• Oznaczenia / Punce: Na spodzie wybitne państwowa cecha probiercza dla srebra próby 3 (używana w latach 1963–1986, głowa kobiety w chustce skierowana w prawo z cyfrą 3 i literą urzędu probierczego) oraz oryginalna znana punca spółdzielcza ORNO.

• Stan zachowania: Bardzo dobry, naturalna patina epoki, brak uszkodzeń mechanicznych czy przelutowań. Stan zachowania w pełni oryginalny, kolekcjonerski.

Rekomendacja kolekcjonerska i aranżacyjna

Przedmiot polecany do zaawansowanych kolekcji polskiego srebra powojennego, wyrobów Spółdzielni ORNO oraz polskiego designu epoki PRL-u. W wyrafinowanych wnętrzach współczesnych doskonale odnajdzie się jako ekskluzywny, kolekcjonerski kieliszek gabinetowy lub rzeźbiarski akcent na serwantce, budujący dialog pomiędzy modernistyczną formą a polskim dziedzictwem rzemiosła.